مدیریت استراتژیک چیست؟

مدیریت استراتژیک، شناخت استراتژی‌هایی است که باعث افزایش بهره‌وری و رسیدن به مزیت رقابتی می‌شود. آمارها نشان می‌دهد دسترسی به مزیت رقابتی ۵۰% سود بالاتر به نسبت شرکت‌های مشابه در یک صنعت به ارمغان می‌آورد.

مدیریت استراتژیک در حوزه تصمیم‌گیری مدیران است. مدیران با استفاده از مدیریت استراتژیک، گروهی از تصمیمات مدیریتی را اتخاذ می‌کنند تا متعهد شوند که بهره‌وری شرکت را افزایش دهد. تصمیمات مدیریتی حاصل دانش فراگیر چندجانبه(بازاریابی، فروش، مالی، تحلیل محیط و … ) از دپارتمان‌ها و تیم‌های مختلف سازمان است که کسب و کار را به مزیت رقابتی نسبت به محیط رقابتی می‌رساند. در این مسیر، ابزارهای تحلیلی مثل  SWOT و  PESTLE به کمک مدیران می‌آید. با استفاده از چنین ابزارهایی آگاهی از محیط داخلی و خارجی سازمان کسب می‌شود.

مدیریت استراتژیک انتخاب و اتخاذ تصمیمات و برنامه‌هایی است که به ازای انتخاب آنها، از سایر تصمیمات چشم‌پوشی می‌کنیم. بنابراین در مسیر آنچه به نفع کسب و کارمان است، موضوعات را اولویت‌بندی می‌کنیم. کسب و کار کوچک و بزرگ، هر دو نیازمند مدیریت استراتژیک هستند تا در بلندمدت رشد پایداری را تجربه کنند و از تهدیدهای محیطی جان سالم به در ببرند. در مسیر اتخاذ تصمیمات مدیریتی، هدف‌گذاری صورت می‌گیرد و برنامه‌های سازمان مشخص می‌شود. این تصمیمات و هدف‌گذاری‌ها که ماهیتی بلندمدت و میان مدت هم دارند، مسیر آتی کسب و کار را مشخص می‌کنند. مدیران استراتژیک مشابه سکان‌داران کشتی هستند که با تصمیمات امروز، جایگاه فردا را انتخاب می‌کنند و البته به واسطه تصمیم امروز، تصمیم می‌گیرند که فردا و فرداهای دگر، کجاها نباشند.

فرایندمحوری مدیریت استراتژیک

مدیریت استراتژیک فرایند مدیریتی مستمر است که با انتخاب، به کارگیری، اجرا و ارزیابی تصمیم و اهداف مدیریتی همراه است. بنابراین مرتبط به روز یا یک هفته از سال نیست. محیط کسب و کار همواره در حال تغییر و تحول است. به چه دلیل؟ دلایل زیر برخی از آنها هستند:

  • رقبا در تلاش هستند مشتریان ما را برای خود کنند
  • رقبای نوظهور در تلاش برای حمله به ما هستند
  • دولت قوانین و مقررات جدیدی برای صنعت ما اتخاذ می‌کند
  • اوضاع اقتصادی و تورم در طی سال افول و صعود را تجربه می‌کند
  • تکنولوژی تولید در حال تغییر است
  • مشتریان سلیقه‌شان به واسطه تغییرات تکنولوژی در حال تغییر است

البته تغییر صرفا مرتبط به محیط بیرونی کسب و کار نیست.  محیط داخلی کسب و کار هم در حال تغییر و تحول است:

  • نیروی انسانی جوان در سازمان پخته می‌شود
  • مدیران تغییر می‌کنند
  • برخی نیروهای قدیمی و موثر، سازمان را ترک می‌کنند
  • اندازه سازمان بزرگ می‌شود(سازمانی ۵ نفره طی چند سال به سازمانی ۵۰ نفره تبدیل می‌شود)
  • مزیت رقابتی در گذر زمان از بین می‌رود
  • محصولات در گذر زمان از دوره معرفی و رشد به دوره افول می‌رسند
  • تعارضات سازمانی شکل می‌گیرد

این موارد تعدادی از عوامل متغیر در داخل و خارج سازمان است. اگر می‌بینید که سازمانی در ابتدای کار عالی عمل می‌کند اما در گذر زمان با افزایش درآمدها، قدرت مدیریتی و کنترل مدیریتی و سیستم‌های مدیریتی ناکارآمد می‌شود، نشان از مدیریت استراتژیک ضعیف سازمان است. اجازه بدهید با مثالی این موضوع را بررسی کنیم:

  • فرض کنید استارت‌آپی راه می‌افتد و تیم کوچک استارت‌آپ درآمدزایی خوبی دارد. با بزرگ‌تر شدن ساختار این استارت‌آپ، رضایت مشتری کاهش می‌یابد
  • یا همین استارت‌آپ ابتدای کار کنترل خوبی بر منابع انسانی دارد اما اکنون نمی‌تواند نیروهایش را کنترل کند
  • استارت‌آپی که دیروز نوآور بود، امروز محصولش قدیمی شده و محصول جدیدی به بازار عرضه نمی‌کند

زمانی که با مثال‌های بالا مواجه می‌شویم، نمی‌دانیم دقیقا مقصر کیست. فقط می‌دانیم که مجموعه‌ای از عوامل دست به دست هم داده تا موضوعات کلیدی سازمان نادیده گرفته شود. به بیان بهتر، موضوعاتی که دیروز اولویت بالایی نداشتند امروز اولویت بالا دارند اما هنوز هم نادیده گرفته می‌شوند. دقت کنید که مدیریت استراتژیک مدیریتی همه‌جانبه در سازمان است. یعنی تمام موضوعات کلیدی در سازمان مثل رضایت مشتری، درآمدزایی، نوآوری، مزیت رقابتی، بازاریابی، فروش، خدمات پس از فروش و منابع انسانی یکجا باید دیده شود. بنابراین مدیریت استراتژیک وظیفه یک نفر نیست. مدیرعامل، مدیرمالی، مدیر فروش، مدیر بازاریابی، مدیر پشتیبانی، مدیر منابع انسانی و هیات مدیره همگی در قبال تصمیمات استراتژیک سازمان مسئول هستند. از این بابت، مدیریت استراتژیک به جای اینکه نقش در سازمان باشد، دیدگاه و شیوه مدیریت است. از همین بابت هم جایی نمی‌شنوید که سازمانی به دنبال جذب مدیر استراتژیک است. مدیریت استراتژیک وظیفه‌‌ و دیدگاهی است که تک تک مدیران سازمان برعهده دارند.

حتما متوجه شدید که مدیریت استراتژیک دیدی وسیع به تمام کارکنان سازمان می‌دهد تا بهتر بدانند که چه کار می‌کنند و چه کاری (حتی اگر از نظرشان خیلی مهم هم باشد) نباید انجام دهند. دیدگاه استراتژیک باعث تعامل بهتر میان کارکنان و مدیران می‌شود. با آگاهی از اولویت‌های سازمان، دیدگاهی یکپارچه در سازمان شکل می‌گیرد که جلوی فعالیت‌های جزیره‌ای را می‌گیرد و همه برای تعدادی هدف مشترک فعالیت می‌کنند.

نشانه‌های ضعف در مدیریت استراتژیک

از اساسی‌ترین نیازمندی‌های مدیریت استراتژیک، فعالیت‌های بین واحدی و همکاری واحدهای سازمان با یکدگیر است. بنابراین اگر در شرکتی با موارد زیر مواجه می‌شوید، بدانید که مشکلات در مدیریت استراتژیک وجود دارد:

  • ناآگاهی مدیران و پرسنل از وضعیت بازار
  • ناآگاهی پرسنل از نقش مدیرعامل و هیات مدیره در موفقیت کسب و کار
  • کمبود حس همکاری و تعامل در سازمان
  • نبود اهداف یکپارچه در سازمان و فرایندهای کاری جزیره‌ای یا موازی کاری
  • نبود نقاط تمرکز در برنامه‌ریزی سازمان
  • تغییر و تحولات پی در پی برنامه‌ریزی‌ها(و بی ربط نسبت به یکدیگر)
  • نادیده گرفتن تحقیق، توسعه و آموزش
  • نگاه کوتاه‌مدت به بازار و کسب و کار

آموزش مدیریت استراتژیک

اگر چالش‌های بالا بخواهد حل شود، هماهنگی و تعامل در سازمان باید افزایش پیدا کند. یک گروه اپرا را در نظر بگیرید. رهبر ارکستر مسئولیت هماهنگی کل اعضای اپرا را بر عهده دارد. و نقش هر نوازنده در اپرا، غیر قابل انکار است. بنابراین مدیران باید در تلاش باشند مانند رهبر ارکستر، در راستای همکاری و هم مسیری اعضا تلاش کنند. هم‌مسیری این تلاش‌ها باعث تولید موسیقی بهتر می‌شود. بنابراین ایجاد هارمونی از پیش‌نیازهای مدیریت استراتژیک است که مدیران میانی و سطح بالای سازمان بیش از همه در پیشبرد این مهم، موثر هستند.

برای ایجاد هارمونی و تصمیم‌گیری بهتر نیازمند ابزار استراتژیک هستید. ما هرآنچه بتوانیم و بسترش را داشته باشیم برای شما معرفی می‌کنیم. برخی از کلیدی‌ترین ابزار استراتزیک و مفاهیمی که نیازمند تسلط بر آن هستید به شرح زیر است:

 

تعریف مدیریت استراتژیک و ویژگی‌های استراتژی
اجزای استراتژی
فرایند مدیریت استراتژیک
تحلیل استراتژیک محیط با استفاده از مدل PESTEL
فرموله‌سازی استراتژی
پیاده‌سازی استراتژی
تفاوت پیاده‌سازی استراتژی و فرموله‌سازی استراتژی
ارزیابی استراتژیک
تصمیم‌گیری استراتژیک
سیاست‌های کسب و کار
ماتریس BCG
تحلیل SWOT
تحلیل رقبا
مدل ۵ عاملی پورتر
رهبری استراتژیک
حاکمیت استراتژیک
اقیانوس آبی
شایستگی‌های کلیدی